Terapia stresu

Co to jest stres ?

Reakcja stresowa to zjawisko ze wszech miar naturalne. Ludzie wykształcili na przestrzeniu dziejów tę specyficzną reakcję aby mogli przetrwać w niebezpiecznym i zagrażającym środowisku pełnych dzikich zwierząt i  niebezpiecznych żywiołów.  Jej wystąpienie zwiększa nasz poziom wydolności, zwiększa siłę fizyczną i odporność na ból. Problem jednak pojawia się wtedy gdy nasza mobilizacja nie pozwala zaradzić problemowi czy niebezpieczeństwu, bo wtedy reakcja stresowa nie może się zakończyć i trwa przez stosunkowo długi okres czasu.  Na taki długi okres jej występowania nasz organizm nie jest przygotowany. W czasach kiedy człowiek biegał z dzidą za mamutami lub uciekał przed tygrysem, te reakcje się sprawdzały bo trwały stosukowo krótko i najczęściej towarzyszyła mu wzmożona aktywność fizyczna umożliwiająca spalenie adrenaliny i kortyzolu dwóch hormonów pełniących najistotniejszą rolę w reakcji stresowej. I dzisiaj w sytuacji zagrożenia życia również się sprawdza. Jest nam potrzebna do życia. Jednak wraz z rozwojem cywilizacji i kultury zaszły zmiany w trybie naszego życia, sposobie spędzania wolnego czasu a także mnóstwo zmian społeczno-kulturowych, które w zredukowały czynniki zagrażające naszemu życiu do minimum. Niestety wraz z tymi wszystkimi zmianami zmienił się obszar występowania reakcji stresowej. W naszych czasach to nie z czynnikami zagrażającymi życiu mamy najczęściej do czynienia, bo pomyśl ile w ciągu ostatniego roku miałeś takich sytuacji. Pewnie mało, chyba, że wykonujesz jakiś szczególny rodzaj pracy zawodowej.  Reakcja stresowa transferowała się na obszar kontaktów społecznych. I to na tej płaszczyźnie najczęściej się dzisiaj pojawia. Ten stres dotyczy z reguły obawy przed utratą statusu. Statusu rozumianego jako moja pozycja w grupie, mój wizerunek w oczach innych, czy po prostu wynika z lęku przed utratą twarzy, honoru czy przed upokorzeniem.  Oczywiście istnieją również stresory (czynniki wywołujące stres), które są uniwersalne takie jak duży hałas, silne wibracje, zbyt niska lub wysoka temperatura itd. Jednak fala problemów ze stresem, z którą mamy obecnie do czynienia przede wszystkim dotyczy czynników społecznych a także tego w jaki sposób jako jednostki oceniamy i interpretujemy różne sytuacje z którymi mamy na co dzień do czynienia.  Weźmy następujący przykład dwóch mężczyzn pracujących w tej samej firmie otrzymuje awans. Jeden z nich na wieść o przejściu na wyższe stanowisko reaguje entuzjazmem i zadowoleniem. Widzi w tym dla siebie szanse na pokazanie na co naprawdę go stać. Drugi z mężczyzn na wiadomość o awansie zaczyna się martwić i zastanawiać  czy podoła nowym obowiązkom. Czuje niepokój i widzi w tej nowej sytuacji zagrożenie. Niby ten sam bodziec, a jednak inna reakcja. Inna reakcja wynika z go, że nadali oni tej nowej sytuacji inne znaczenie. I na tym skupiają się współczesne koncepcje tłumaczące reakcję stresową. Jest ona w sytuacjach społecznych wynikiem interpretacji zdarzeń.  Co gorsza najczęściej kontekst społeczny nie pozwala nam go rozładować fizycznie, bo nie możemy uciec z sytuacji i nie możemy też fizycznie walczyć.

Jej przebieg przedstawiam na poniższym wykresie:

Przebiega ona tak, że najpierw mamy fazę alarmową, gdy organizm się pobudza. Produkuje więcej adrenaliny i kortyzolu. Zaczynamy szybciej oddychać. Rośnie nam ciśnienie krwi. Pojawia się więcej energii i zwiększa nasza wydolność i odporność. Następnie następuje faza odporności czyli utrzymania pobudzenia i energii. Po niej następuje faza wyczerpania. W trakcie której odporność i wydolność organizmu się zmniejsza. Zwiększa się natomiast wrażliwość na bodźce. Jeśli więc faza odporności , czyli czas przeznaczony na rozwiązanie problemu się wydłuża ponad zasoby organizmu to pojawia się wyczerpanie. Jak wspomniałem wcześniej reakcja stresowa jest zaprojektowana do używania na krótkim dystansie. Niestety we współczesnych sytuacjach społecznych, często jesteśmy wystawieni na stres przez wiele godzin, czasami dni czy tygodni.  To zdecydowanie zbyt długi czas dla organizmu człowieka. Jeśli więc stres się nie kończy to organizm w pewnym momencie wejdzie w fazę wyczerpania i wtedy bodźce stresowe działają szczególnie destruktywnie. Mamy jednak dwa rodzaje stresu dystress i eustress. Pierwszy z nich jest stresem negatywnym, to znaczy wywołującym negatywnie emocje a drugi wywołuje emocje zabarwione pozytywnie (np. atak śmiechu). Niezależnie jednak czy jest stres pozytywny czy negatywny, organizm ma pewne ograniczenia, co do czasu jego trwania. Znane są przypadki osób, które dostały ataku śmiechu, którego nie były w stanie przerwać a to doprowadziło ich do ataku serca i zgonu. W kontekście terapeutycznym mówimy właśnie o takim natężeniu stresu, który przekracza możliwości ustroju ze względu na czas trwania i swoje natężenie.

Przyczyny występowania nadmiernego i chronicznego stresu

  1. Odziedziczyłeś skłonność do stresu– Gdy piszę o dziedzicznych przesłankach podatności na nie mam na myśli tego, że w twoim DNA są jakieś geny, które odpowiadają za większą tendencje do przeżywania stresu, tylko pewne wzorce reakcji emocjonalnych, które przejąłeś w procesie nieświadomego uczenia się od swoich rodziców. Te proces nazywa się modelowaniem.
  2. Przeżywasz stres ponieważ masz osobowość typu-A. Należysz to tego typu jeśli:

stale dążysz do nadmiernych osiągnięć

masz zwyczaj zmuszać się do pracy aby sprostać nierealistycznym celom

stale rywalizujesz z innymi

zawsze kontrolujesz czas i masz skłonność do pośpiechu

szybko okazujesz złość

jesteś cyniczny

  1. c) Przeżywasz stres z powodu lęków, negatywnych oczekiwań i tego, co według ciebie „powinieneś”.

Zniekształcasz swoją rzeczywistość koncentrując się usilnie na negatywnych elementach i zdarzeniach ze swojego życia. Przewidujesz ciągle negatywne scenariusze nawet, gdy wszystko idzie dobrze. Masz nadmierne poczucie obowiązku, tak wielkie że nie daje ci ono możliwości do korzystania i cieszenia się z życia. Ciągle zadręczasz się tym jaki powinieneś być np.” powinienem być lepszym mężem/żoną, przyjacielem, rodzicem, nauczycielem, uczniem”. Albo: „powinienem wyglądać lepiej, powinienem panować nad emocjami, powinienem być lepszym w mojej pracy”  lub myślisz „nie powinienem się tak zachowywać, nie powinienem narzekać, nie powinienem być zależny od innych”. I tak bez końca.

  1. d) Możesz odczuwać stres z powodu nieuniknionego bólu czy dolegliwości.

Psychologia pracy podzieliła strategie radzenia sobie ze stresem na zewnętrzne i wewnętrzne. Zewnętrzne polegają najczęściej na wykluczeniu, bądź osłabieniu bodźca wywołującego stres. A co jeśli stresuje cię np. twój szef. Nie możesz wyeliminować takiego bodźca. No chyba, że zrezygnujesz z pracy. Tu z pomocą przychodzą strategie wewnętrzne. Bo skoro nie możesz zmienić świata, to musisz zmienić swoją reakcję na świat. Najczęściej myślimy, że nasze reakcje na czynnik stresujący są automatyczne. Po części jest to prawda, ale tylko po części. To, że reakcja jest automatyczna nie znaczy, nie możesz jej zmienić.  Prawie wszystkie reakcje na stres są reakcjami wyuczonymi, a skoro się ich nauczyliśmy to możemy się nauczyć reagować inaczej. Nawet wspomniana reakcja na duży chałas, która jest reakcją wrodzoną może zostać zmieniona poprzez proces stopniowego oswajania z bodźcem. Tę metodę wykorzystuje się w szkoleniu wojskowym, używając bodźców występujących na polu walki. Dzięki temu żołnierze uczą się inaczej reagować. Tak samo szkoli się psy i konie do służby w policji. Stopniowo adaptując je do dużego hałasu takiego np. jak wystrzały z broni czy wybuchy ładunków. Jest więc to możliwe by to zmienić.

Terapia stresu

1.Terapia rozpoczyna się od diagnozy schematów nadmiernej reakcji stresowej, czyli poszukiwania odpowiedzi na pytania:

1.Co cię stresuje?

2.Co konkretnie robisz i jak to robisz w swoim umyśle, że się stresujesz?

Zazwyczaj osoba w wyniku serii pytań dotyczących tego jak reprezentuje sobie wewnętrznie czynnik stresowy odkrywa, że w swojej wyobraźni przedstawia sobie ten czynnik jako coś ogromnego co w przestrzeni wewnętrznej jest umiejscowione bardzo blisko niego. Najczęściej przybierając pozycję centralną. Terapia sprowadza się do nauczenia osoby mającej problem ze stresem technik relaksacyjnych pozwalających przejąć kontrolę nad poziomem swojej reakcji. Następnie stosowane są metody NLP mające na celu nauczenie pacjenta dysocjowania się (odsuwania wewnętrznego) od źródła stresu. Zmieniany jest sposób w jaki pacjent przedstawia sobie problem głównie jego rozmiar i odległość od pacjenta(w jego przestrzeni wewnętrznej). To przynosi prawie zawsze znaczącą poprawę. Następnie stosujemy metodę IEMT, która umożliwia wyłączenie reakcji stresowej na określony bodziec. Następnie stosowana jest hipnoza mająca zakotwiczyć w podświadomości zupełnie inny zestaw reakcji na bodziec, tak by pacjent w zetknięciu z nim odczuwała spokój i czuł się bezpiecznie. Oprócz tego pacjent otrzymuje zestaw ćwiczeń do samodzielnego stosowania pomiędzy sesjami, na który składają się ćwiczenia mentalne i nagrania autohipnozy do samodzielnego słuchania.

Terapia trwa zwykle od 5-10 sesji. Często udaje się uzyskać zadowalające wyniki już po 2-3 sesjach.

Paweł Krzemiński

Jeśli masz pytania lub chciałbyś skorzystać z naszej pomocy do zadzwoń.

Tel. 660 06 85 99 lub 600 70 65 46