Terapia Zaburzeń lękowych

Zaburzenia lękowe to bardzo szeroka i niejednorodza grupa problemów zaliczany do grupy zaburzeń nerwicowych. Mają one wpływ na zachowanie, myśli, emocje i zdrowie fizyczne osób nimi dotkniętych. Mogą być spowodowane czynnikami biologicznymi, indywidualnymi jak i społecznymi. Ludzie cierpiący na zaburzenia lękowe często cierpią również na depresję, zaburzenia apetytu lub uzależnienie. Statystycznie zaburzeniami lękowymi jest dotkniętych 15-20% populacji. To bardzo dużo. Jeżeli weźmiemy całą populację Polski oznacza to miliony osób doświadczających zaburzeń lękowych. Zaburzenia lękowe są najbardziej powszechnymi problemami zdrowia psychicznego. Częściej dotykają kobiet niż mężczyzn. Dotykają zarówno dzieci, jak i dorosłych. Zaburzenia lękowe są chorobami. Mogą być diagnozowane i leczone. U ich podłoża mogą leżeć czynniki genetyczne, biologiczne, rozwojowe, osobowościowe, wychowawcze i społeczne powodujące, w zetknięciu z aktualną trudną sytuacją życiową, wystąpienie różnych form zaburzeń lękowych. Tematem skarg jest często nieumiejętność społecznego działania, lęk przed krytyką, dezaprobatą, odrzuceniem, skrzywdzeniem, przed podjęciem odpowiedzialnych zadań a także wtórnie przed samymi napadami lęku.
PRZYCZYNY
Przyczyny pojawiania się zaburzeń lękowych mogą mieć swoje podłoże w czynnikach genetycznych i biologicznych, takich jak np. zaburzenia wydzielania neuroprzekaźników bądź problemy hormonalne. Przyczyną ich pojawienia się poziomie somatycznym mogą być również urazy mózgu i zmiany ograniczeń w tkance mózgowej wywołane zmianami nowotworowymi. Jeśli chodzi tło genetyczne to wyniki badań wykazały, że ryzyko wystąpienie zaburzeń lękowych jest trzykrotnie większe jeśli cierpiała na nie wcześniej któryś z członków rodziny.
Przyczyny rozwojowe najczęściej mają związek z niewłaściwym przejściem kolejnych faz rozwoju w dzieciństwie i okresie dorastania. Każda z tych faz ma swoją specyfikę i swoje potrzeby. (Więcej informacji na ten temat można znaleźć w literaturze psychoanalitycznej) Jeśli w trakcie którejś z nich potrzeby są niezaspokajane lub zaspokajane w niewłaściwy sposób to również może być przyczyną pojawienie się w dorosłym życiu zaburzeń lękowych. Przykładem jest faza gdy dziecko pomiędzy 0 a 2 rokiem potrzebuje stworzyć poczucie więzi z „obiektem” a rodzice są niedostępni emocjonalnie lub fizycznie. W innym  momencie rozwoju gdy dziecko przechodzi tzw. fazę separacji i potrzebuje eksplorować samodzielnie przestrzeń, która go otacza trafia na nadmiernie kontrolującą i zalęknioną matkę. Tego typu sytuacje zaburzają naturalny rozwój człowieka i w przyszłości owocują wystąpienie zaburzeń lękowych.
Przyczyny osobowościowe zwykle są powiązane z pozostałymi grupami czynników z wykluczeniem czynników biologicznych. Dzieje się tak ponieważ osobowość kształtuje się przez całe życie zarówno pod czynników wewnętrzny jak i zewnętrznych. Osobowość wbrew temu co się powszechnie sądzi jest bardzo plastycznym tworzywem, które podlega zmianom. W mojej opinii czynniki osobowościowe wywołujące zaburzenia lękowe są czynnikami wtórnymi w stosunku do czynników rozwojowych, wychowawczych czy społecznych, gdyż to właśnie pod ich wpływem kształtuje się nasza osobowość. To one mogą zniekształcić osobowość w taki sposób, że staje się ona w późniejszym okresie wtórnym źródłem lęków. Aby to lepiej zobrazować przedstawię to na modelu Freuda. Jego teoria zakłada, że nasza psychika składa się z 3 części ID, EGO i SUPEREGO. ID to część osobowości odpowiedzialna za popędy i pragnienia, SUPEREGO to część psychiki odpowiedzialna za zakazy i nakazy moralne. Za to co wolno, czego nie wolno i co powinniśmy. Rozwija się głownie poprzez oddziaływania wychowawcze i społeczne. Ego to natomiast taka część osobowości, która pełni funkcję mediatora i pośrednika miedzy ID i SuperEgo. W zdrowiej osobowości pozwala na znajdowanie akceptowalnych sposobów realizacji naszych potrzeb i pragnień. W osobowości z tendencjami to zaburzeń lękowych mamy do czynienia zazwyczaj z nadmiernie rozbudowanym SuperEgo i słabiej rozwiniętym Ego.
Przyczyny wychowawcze to ogromy obszar czynników odpowiedzialnych za występowanie zaburzeń lękowych, w którym znajdziemy przekazywanie postaw, przekonań, wyobrażeń, zachowań i reakcji, których źródłem są osoby odpowiedzialne za nasze wychowanie. Szczególną rolę odgrywają tu procesy świadomego i nieświadomego uczenia się. Uczymy się i asymilujemy od wychowujących nas osób takich jak rodzicie, dziadkowie i nauczyciele przekonania, wyobrażenia, zachowania, sposób myślenia i reagowania na różne sytuacje. Część z tego procesu jest świadoma i zachodzi poprzez stosownie kar i nagród przez osoby wychowujące, które wzmacniają bądź wygaszają w nas określone tendencje. Rodzice czy wychowawcy często nie zdając sobie z tego sprawy wzmacniają w nas takie postawy, zachowania czy reakcje, które w późniejszym okresie stają się przyczyną pojawienia się lęków. Mamy z tym, do czynienia zwłaszcza wtedy gdy kierunek oddziaływań wychowawczych jest zbyt mocno przesterowany w stronę wychowania poprawne, grzecznego i skromnego dziecka a także wtedy gdy środkiem wychowawczym jest przemoc fizyczna i psychiczna. Gdy wartością nadrzędną, którą kierują się rodzice jest opinia społeczna i to jak oni jako rodzice będą odbierani przez otoczenie. Skutkuje to często rozwinięciem się u młodej osoby osobowości cechującej duży poziom lęku. Druga część procesu jest zupełnie nieświadoma i zachodzi bez świadomego udziału ze strony wychowujących i wychowywanych. Rodzice (bądź wychowawcy) najczęściej mają własne przekonania, wyobrażenia, sposoby reagowania i zachowania, które często są zniekształcone i są źródłem ich własnych zaburzeń lękowych. Dorastające dzieci w procesie nieświadomego uczenia przyswaja sobie ten cały materiał instalując we własnej psychice gotowe wzorce i skrypty. Stają się one w późniejszym okresie ich życia zachowaniami automatycznymi. Na tej zasadzie przekazywane są np. reakcje fobiczne. Jeśli więc rodzice sami mają problemy z odczuwaniem nadmiernego lęku przekazują je swoim dzieciom.
Trzecia cześć tego procesu ma swoje źródło na poziomie przekazywania informacji zwrotnej od rodziców do dzieci. Jeśli przeważającymi ilościowo będą komunikaty o charakterze negatywnym lub informacji zwrotnych w ogóle zabraknie to również ukształtuje to osobowość z tendencjami do zaburzeń lękowych.
Przyczyny społeczne są najczęściej związane z procesem socjalizacji , czyli stopniowego przystosowywania człowieka się do życia w zbiorowości. a także tym w jaki sposób grupa oddziału na jednostkę. Osią konfliktu zawsze są normy narzucane przez społeczeństwo a prawo jednostki do autonomii. Społeczeństwo wymaga by jednostka funkcjonowania w ramach obowiązujących w niej reguł, norm, procedur i akceptowalnych zachowań . Grupy społeczne wywierają więc na jednostkę silną presję w kierunku przystosowania i mają cały repertuar kara za wyłamywanie się. Jednostki, które się wyłamują są piętnowane i wykluczane. To wykluczenie może mieć charakter formalny zapisany w regulaminie bądź prawie albo charakter nieformalny najczęściej przybierający postać różnych form ostracyzmy, nieakceptacji i zwalczania. Jeśli ta presja i perspektywa wykluczenia a także strach przed nią jest mocno forsowana w procesie wychowania lub gdy jednostka doświadczyła już różnych sytuacji wykluczenia będącego doświadczeniem traumatycznym, to będzie to czynnikiem generującym zaburzenia lękowe.
PRZEBIEG
Lęk jako typ reakcji nie jest zjawiskiem niepożądany. Pełni on bardzo ważną funkcję w naszym życiu, która chroni nas w sytuacji zagrożenia życia. W dzisiejszych czasach jednak rzadko mamy do czynienia z sytuacjami zagrażającymi życiu. Reakcja lękowa ewoluowała w kierunku zabezpieczenia naszego komfortu psychicznego i poczucia własnej wartości. Ma nas chronić często głownie przed upokorzeniem. W efekcie czego obecnie ludzie doświadczają lęku głownie w sytuacjach społecznych a także gdy nie występuje żaden realny bodziec wywołujący lęk. Reakcja lękowa może przybierać różne formy i może stanowić rozmaitą kompozycje składników. Składa się z czterech rodzajów elementów. Są nimi:
– składniki poznawcze
– składniki somatyczne
– składniki emocjonalne
– składniki behawioralne.
Składniki poznawcze lęku to inaczej zniekształcone i wyolbrzymione oczekiwania związane z zagrażającą szkodą, trudności w koncentracji uwagi, zaburzenia pamięci, odrealnienie i depersonalizacja i zmęczenie, natomiast na składniki somatyczne to reakcje cielesne organizmu.
W literaturze psychologicznej wyodrębnia się dwa rodzaje zmian somaty­cznych: wewnętrzne i zewnętrzne. Do reakcji zewnętrznych zalicza się np.: bladość skóry, „gęsią skórkę”, napinanie się mięśni, mimikę wyrażającą strach, drżenie rąk i warg. Natomiast wśród reakcji wewnętrznych wyróżnia się: rozszerzenie naczyń obwodowych, rozszerzenie oskrzelików, zahamowanie wydzielania kwasów żołądkowych, wydzielanie adrenaliny z rdzenia nadnerczy, uwolnienie węglowodanów z wątroby, skurcz śledziony i wzrost tętna. Reakcja lęku charakteryzuje się także silnymi komponentami emocjonalnymi. Należą do nich uczucia przerażenia, przestrachu, przeczulenia, wrażenie ogarniającego chłodu, dreszczy przebiegających po ciele, uczucie ciężaru w żołądku.
Wyróżnia się dwa rodzaje zachowań z lękiem: reakcje o charakterze klasycznych odruchów warunkowych, które są reakcjami mimowolnymi, oraz reakcje instrumentalne będące wolicjonalnymi próbami radzenia sobie z obiektem wywołującym lęk. Podstawowe rodzaje zachowań instrumentalnych pojawiających się w odpowiedzi na strach to ucieczka i walka. Do typów zachowań ucieczkowych zalicza się wycofanie się i unikanie. W przypadku wycofania się, osoba narażona na niebezpieczeństwo opuszcza pole zagrożenia, natomiast w przypadku reakcji unikania osoba opuszcza niebezpieczną sytuację zanim wystąpi szkodliwe zdarzenie.
Lęk wywołuje silną mobilizację wegetatywno-endokrynną ustroju, aktywowany jest przede wszystkim układ adreno-sympatyczny ustroju, a więc układ sterujący metabolizm energetyczny w kierunku procesów katabolicznych. Ucieczka wymaga dużego wydatku energii, przewaga tych procesów jest więc zrozumiała. Pełna mobilizacja organizmu zwiększa zasoby tlenu i energii dostępne tkankom, przyśpiesza krążenie, usprawnia usuwanie zbędnych produktów przemiany materii, zwiększa wrażliwość dotykową, co pozwala reagować na niebezpieczeństwo w sposób przystosowawczy umożliwiając ucieczkę od sytuacji wywołujących lęk.
Pod wpływem lęku dochodzi często do zachowań regresyjnych, ontogene­tycznie wcześniejszych. „Człowiek czuje się pewniejszy w tych dawnych formach, jakby uważając, że powrót do nich przywróci mu bezpieczeństwo okresu dzieciństwa. Wobec zagrożenia czuje się często bezradny i bezsilny jak dziecko, więc jego „zdziecinnienie”, polegające na wyborze struktur czynnościowych utrwalonych w pierwszych latach rozwoju, jest zrozumiałe.”
Zbyt często powtarzające się uczucie lęku prowadzi do zmian psychicznych i fizycznych. Zmiany fizyczne są wywołane poprzez nadmierne obciążenie układu wegetatywno-endokrynnego, i objawiają się dysfunkcją tego układu bądź też uszkodzeniem poszczególnych układów ustroju. Natomiast zmiany psychiczne przejawiają się głównie w zaburzeniach rozwoju osobowości. Typowe cechy charakteryzujące myślenie osób przejawiających zaburzenia lękowe to:
– selektywna abstrakcja – osoba wybiórczo koncentruje się tylko na określonych aspektach rzeczywistości w oderwaniu od innych;
– nadgeneralizacja – jednostkowe wydarzenia stanowią podstawę do sformułowania wniosków o dużym zasięgu ogólności;
– nadawanie faktom przesadnego znaczenia bądź minimalizowanie ich – polega to na ocenianiu pewnych zjawisk, zdarzeń, właściwości w sposób spolaryzowany, np. osoba przesadnie ocenia pewne trudności i nie docenia własnych możliwości poradzenia sobie z nimi;
– personalizacja – czyli tendencja do wiązania zdarzeń zewnętrznych z osobą, podczas gdy nie ma podstaw do tworzenia takich zależności;
– katastrofizacja – przesadne ujmowanie jakiegoś zdarzenia w kategoriach katastrofy; arbitralne wnioskowanie – wysuwanie konkluzji nie wynikającej z przesłanek.

 

TERAPIA
Podstawowymi metodami leczenia zaburzeń lękowych są: farmakoterapia i psychoterapia. Do leków najczęściej stosowanych w farmakoterapii należą:

Benzodiazepiny (Uwaga: uzależnienie!);
Buspiron;
Leki przeciwdepresyjne (trój-, czteropierścieniowe, SSRI, inhibitory monoaminooksydazy),
leki przeciwhistaminowe (np. hydroksyzyna);
Neuroleptyki (lęk psychotyczny);
ß-blokery (przy wzbudzeniu adrenergicznym).

Co zaś się tyczy psychoterapii to metody i techniki stosowane w leczeniu zaburzeń lękowych są różne i zależą od orientacji reprezentowanej przez danego psychoterapeutę. Z badań klinicznych nad efektywnością leczenia zaburzeń lękowych wynikaia, że nie wszystkie nurty psychoterapeutyczne w skuteczny sposób leczą zaburzenia lękowe. Do najbardziej efektywnych ze względu szybkość osiągania pozytywnych rezultatów zalicza się terapię behawiorlano-poznawczą, hipnozę, EMDR oraz INTEGRAL EYE MOVEMENT THERAPY. W niektórych rodzajach zaburzeń lękowych skuteczna jest również psychoterapia grupowa. W naszym ośrodku wykorzystujemy do usuwania zaburzeń lekowych hipnozę, NLP oraz Integarla EYE Movement Therapy. Pozwala to w stosunkowo krótkim czasie usunąć lub osłabić symptomy u lękowe pacjentów. Terapia w czasie pierwszej sesji skupia się na rozpoznaniu procesów i zniekształceń poznawczych odpowiedzialnych za generowanie stanów lękowych. Następnie pacjent przeprowadzany jest przez proste doświadczenia, które pokazują mu w jaki sposób działa jego umysł i emocje. Pozwala mu to zaobserwować proces tworzenia i uruchamiania u samego siebie różnych stanów emocjonalnych. Otrzymuje on również narzędzie do samodzielnego stosowania pozwalające mu zmieniać swój emocjonalny stan. Pierwsza sesja kończy się dłuższą indukcją hipnotyczną instalującą w umyśle pacjenta stan relaksu, wyciszenia i spokoju. W kolejnych sesjach pacjent wykonuje techniki NLP-owskie techniki dysocjacyjne, które pozwalają im nabrać dystansu i zmienić emocje doświadczane w zetknięciu z bodźcami, które wcześniej wywoływały lęk. Oprócz tego stosujemy również techniki z Integral Eye Movement Therapy, które przerywają pętlę automatycznego powracania myślami i emocjami do bodźców wywołujących lęk. Takie przerwanie i zamknięcie punktu dostępu do lęków sprawia, że pacjent nie może powtórnie uruchomić, wywołać i otworzyć w sobie reakcji lękowej związanej z danym bodźcem. W zależności od potrzeb, jeśli zaburzenia lękowe związane są traumatycznymi doświadczeniami z przeszłości stosujemy również Tamie Line Therpy. Metoda ta skupia się na pracy z pamięciowymi śladami tych doświadczeń i ich przetworzeniu we wspomnienia, które są neutralne. Nie zmieniamy ich treści, tylko ich formę. Czyli sposób w jaki te doświadczenia zostały zapisane w pamięci. W rezultacie czego pacjent przestaje doświadczać natrętnych i powracających do niego obrazów z przeszłości. Wspomnienia przestają ciążyć a siła ich oddziaływania na aktualne samopoczucie pacjenta maleje.
Poza tym stosujemy metodę Panoramy Społecznej do wszystkich zaburzeń, których kontekstem są relacje z innymi ludźmi, bądź grupami ludzi.
Standardowo pacjent otrzymuje określone zadania, które ma wykonywać pomiędzy sesjami. Są to różnego rodzaju ćwiczenia a także nagrane indukcje hipnotyczne, które pacjent ma stosować. Długość terapii jest uzależniona od tego jak skomplikowany i rozległy jest jego problem. Z reguły udaje nam się osiągną zadowalające efekty w czasie 6-10 sesji. Każda z nich trwa 1 godzinę. Konieczna częstotliwość wizyt to 1 w tygodniu.
CHARAKTERYSTYKA NIEKTÓRYCH ZABURZEŃ LEKOWYCH

 

Zespół lęku uogólnionego (F41.1)
•Nadmierne obawy związane z występującymi sytuacjami, wydarzeniami i konfliktami, trwające ponad 6 miesięcy.
•Niektóre objawy towarzyszące:
–niepokój lub uczucie napięcia wewnętrznego, drażliwość,
–szybkie męczenie się, utrudnione oddychanie, bicie serca,
–trudności w koncentracji uwagi lub uczucie pustki w głowie,
–bycie „na krawędzi”, niemożność wypoczynku,
–wzmożone napięcie mięśni, ból mięśni,
–wzmożona reakcja na zaskoczenie, bezsenność

 

Zespół lęku panicznego(F41.0)
• Nawracające (kilka w m-cu) napady panicznego
lęku, nie związanego z konkretną sytuacją, nie dające
się przewidzieć.
• Napad paniki charakteryzuje się
– narastającym lękiem,
– nasilonymi objawami wegetatywnymi i
– odczuciem umierania, utraty kontroli bądź popadania w
szaleństwo
• Po pewnym czasie pojawia się lęk przed wystąpieniem
kolejnego napadu lęku (lęk antycypacyjny)

 

Agorafobia (F40.0)
•Lęk występuje w miejscach lub sytuacjach, z których ucieczka może być trudna lub kłopotliwa, albo w których nie można uzyskać pomocy, np. w razie wystąpienia ataku paniki (gdy – otwarta przestrzeń, tłum, podróż z dala od domu).
•Lęk może przyjmować formę napadu paniki (90% pacjentów z rozpoznaniem agorafobii ma również diagnozę lęku napadowego) lub złego samopoczucia w innej postaci.

 

Fobia społeczna (F40.1)
•Lęk pojawia się w sytuacjach społecznych, tj.: bycie w centrum uwagi (obawa przed negatywną oceną u innych) lub możliwość skompromitowania się (np. podczas jedzenia).
•Charakterystyczne jest czerwienienie się
•Objawy mogą osiągnąć natężenie napadów paniki oraz powodować unikanie sytuacji jw

 

Fobie specyficzne (F40.2)
•Nadmierny, nieracjonalny lęk, występujący podczas kontaktu z określonymi przedmiotami lub sytuacjami, także nadmierna obawa przed ich pojawieniem się.
•Chory zdaje sobie sprawę, że jego obawy są irracjonalne, nieuzasadnione.
Typy obaw:
Zwierzęta (owady, psy), siły przyrody (burze, wiatry), sytuacje medyczne (pobieranie krwi, choroby), szczególne miejsca (wysokość, winda).

 

Zab. obsesyjno-kompulsyjne (F42) inaczej: z. anankastyczne, zespół /nerwica natręctw , OCD
•Uporczywe, nawracające myśli, uczucia, wyobrażenia lub impulsy (obsesje), czynności (kompulsje) odczuwane subiektywnie jako przykre i bezsensowne, którym chory próbuje się przeciwstawić lub zignorować je, co powoduje narastanie poziomu lęku.
•Trwają min. 2 tyg. i zakłócają społ. funkcjonowanie.
•Kompulsjom, często w postaci rytuałów towarzyszy poczucie ulgi, gdyż zapobiegają wystąpieniu określonych konsekwencji, związanych z treścią obsesji.

 

Zaburzenia adaptacyjne (F 43)
W okresie 1 miesiąca od narażenia na rozpoznawalny stresor psychospołeczny występują łagodne objawy afektywne, typu:
•Krótkiej reakcji depresyjnej (do 1 miesiąca)
•Przedłużonej reakcji depresyjnej (do 2 lat)
•Mieszanej reakcji lękowo-depresyjnej
•Innych emocji (gniew, napięcie, agresja)

 

Ostra reakcja na stres (F43.0)
•Przemijające zaburzenia o znacznym nasileniu rozwijające się jako reakcja na wyjątkowy stres fizyczny lub psychiczny
•Objawy – różnorodne
–Stan oszołomienia
•Zawężone pole świadomości
•Zaburzona orientacja
•Zaburzone przetwarzanie bodźców
•Możliwy rozwój objawów dysocjacyjnych aż do stuporu
–Rozwijają się w ciągu kilku minut
–Zanikają do 2-3 dni
Zab. stresowe pourazowe (F43.1) PTSD
•PTSD występuje w wyniku działania na psychikę wyjątkowo silnego stresora / katastrofy (śmierć bliskiej osoby, ciężkie obrażenia ciała, zagrożenie życia), wywołującego silny lęk, poczucie bezradności lub przerażenia.
•Typowe objawy:
–trudność odtworzenia okoliczności zetknięcia ze stresorem, odrętwienie emocjonalne
–złe samopoczucie, nadmierna czujność, drażliwość,
–skłonność do ponownego przeżywania traumatycznej sytuacji „re-living”
–unikanie podobnych wydarzeń, powracające sny,
–cechy nadmiernego wzbudzenia.

 

Zaburzenia konwersyjne (F 44)
•Zaburzenia lękowe z charakterystycznymi zaburzeniami ruchu i czucia (bez podłoża somatycznego).
•Przebieg:
–objawy konwersyjne (pseudoneurologiczne) w zakresie ruchu lub czucia, zróżnicowane mogące się zmieniać, typu:
zaburzenia wzroku, słuchu, dotyku, węchu, niedoczulice, znieczulenia, przeczulice niezgodne z unerwieniem, parestezje, niedowłady, porażenia grup mięśni, hiperkinezy, drgawki przypominające padaczkę, ataksja, łuk histeryczny, astazja-abazja (niemożność stania i chodzenia), kamptokormia (niemożność wyprostowania się), kurcz pisarski.
–objawy pojawiają się zwykle gwałtownie, często w związku ze stresorem, trudnościami, potrzebami, dalszy przebieg zróżnicowany,
–częste występowanie histrionicznych cech osobowości.
Zaburzenia dysocjacyjne (cd F 44)
Typowe objawy dysocjacyjne dotyczą:
•poszczególnych czynności psychicznych (np. amnezja),
•złożonych zachowań (np. osobowość mnoga, trans, opętanie, pseudodemencja) ,
•zaburzeń świadomości (np. fuga, stupor, drgawki, zespół Gansera – odpowiedzi przybliżone).

Objawy pojawiają się zwykle gwałtownie, często
w związku ze stresorem, dalszy przebieg zróżnicowany
Częstotliwość i głębokość zaburzeń zróżnicowana.
Częste występowanie histrionicznych cech osobowości.
Zab. pod postacią somatyczną (F45)
•Dominują skargi i dolegliwości somatyczne, nie znajdujące potwierdzenia w wynikach przedmiotowego badania lekarskiego.
•Typowe postaci: – uporczywe bóle psychogenne;
–zab. somatyzacyjne (zmienne, różnorakie skargi, dolegliwości dot. różnych narządów, układów, min. 2 lata);
–hipochondryczne (podejrzenia poważnej choroby przez 6 miesięcy lub zmiany kształtu ciała powodujące cierpienie);
–dysfunkcja układu autonomicznego
(np. zesp. Da Costy, „nerwica żołądka”, zesp. jelita drażliwego, hiperwentylacja, dyzuria).
Liczne, nieudane próby diagnostyczne i terapeutyczne, często cechy osobowości histrionicznej, zależnej, lękliwej.

Paweł Krzemiński

Jeśli masz pytania lub chciałbyś skorzystać z naszej pomocy do zadzwoń.

Tel. 660 06 85 99 lub 600 70 65 46